Trucizny

Od dawna wiadomo, że cały szereg leków, działających na ośrodkowy układ nerwowy, a także działające na ten układ trucizny, mogą wywoływać ciężkie zaburzenia psychiczne, psychozy – bądź to po jednorazowej bardzo dużej dawce, bądź też po długotrwałym podawaniu (zatrucie przewlekłe), bądź też – w okresie odstawienia, po podawaniu przez dłuższy okres czasu. Mogą tak działać zarówno leki uspokajające i nasenne (barbiturany, glimid i in.), pobudzające (grupa amfetaminy, kofeina), środki znieczulające miejscowo (kokaina) lub ogólnie (związki salicylowe), środki działające na układ wegetatywny (atropina, skopolamina), hormony (tyreoidyna, sterydy) i wiele innych leków, a także szereg trucizn pochodzenia roślinnego, metale ciężkie i niektóre inne związki. Obraz tych zatruć bywa dość różny, ale występują zwykle zespoły zaburzeń przytomności wraz z dezorientacją w miejscu i czasie, niepokój lub podniecenie, lęk a nie-kiedy – podwyższenie nastroju. Pospolite są też w tych psychozach omamy – przeważnie wzrokowe.

Te zespoły zaburzeń psychicznych, występujące w wielu zatruciach, są – jak powiedzieliśmy – znane od dawna. Natomiast od pewnego czasu zwrócono uwagę na szczególne obrazy zatruć, wywoływane przez niektóre rośliny (wymienione w rozdziale 1) oraz przez szereg środków syntetycznych. W tych zatruciach jednym z objawów są często również omamy, ale przytomność nie ulega głębszemu zaburzeniu. ‚Pojawia się natomiast poczucie nierealności, poczucie zmiany własnej osoby, zmiany świata, izolacji, zmiany lub braku uczuć itd. Środki powodujące te zaburzenia otrzymały już takie nazwy, jak halucynogeny, phantastica, środki psychodysleptyczne lub dysleptica.

Większość ze środków roślinnych tej grupy wymieniliśmy w rozdziale 1, przypominamy najważniejsze: Anha- lonium lewinii (peyotl, zawiera meskalinę), konopie indyjskie (haszysz, marihuana), Psilocybe mexicana (zawiera psylocybinę). Ze środków syntetycznych wymienimy lizergid (USD 25), ditran, sernyl.

Zainteresowanie tymi dawno znanymi środkami naturalnymi w czasach (najnowszych oraz trwające ciągle prace nad syntezą zbliżonych środków sztucznych wiąże się między innymi z tym, że halucynogeny czyli środki dysleptyczne wywołują zaburzenia psychiczne o obrazie przypominającym schizofrenię. Próbowano więc badać przebieg tych zaburzeń i przenosić wnioski na tę najważniejszą z psychoz. Niestety, niezbyt wiele tą drogą osiągnięto, ponieważ podobieństwo schizofrenii i tych psychoz eksperymentalnych, czyli modelowych, jest raczej powierzchowne.

U zwierząt nie można wywołać psychoz modelowych, ponieważ nie występują u nich przeżycia psychiczne, analogiczne do ludzkich – ani prawidłowe, ani patologiczne. Zwierzęta nie chorują na schizofrenię, a środki halucynogenne nie mogą u nich wywołać takich zaburzeń, jakie występują u ludzi. Stwierdzono natomiast, że zastosowanie środków psychodysleptycznych u zwierząt laboratoryjnych powoduje między innymi .podwyższenie ciepłoty ciała. Podanie środków neuroleptycznych zmniejsza, a podanie niektórych Środków antydepresyjnych – .podwyższa ten efekt. Środki psychodysleptyczne osłabiają też działanie leków przeciwbólowych (tzw. efekt anty-analgetyczny). Mechanizm działania psychodysleptyków polega prawdopodobnie na pobudzeniu układu sympatycznego, względnie – na zwiększaniu jego wrażliwości na tzw. bioaminy pobudzające (serotonina, noradrenalina i in.). Omawiane środki prawdopodobnie działają (być może – „ułatwiają zadziałanie” tych amin) na twór siatkowaty pnia i międzymózgowia w ten sposób, że przeciwnie niż neuroleptyki – powodują zwiększenie dopływu bodźców czuciowych do mózgowia.

Z biochemicznego punktu widzenia (z uwzględnieniem odpowiedników anatomicznych) – środki psychodyslep- tyczne ułatwiałyby działanie bioamin na odpowiednie „piętra” układu nerwowego, mianowicie – 5-hydroksy- -tryptaminy na układ rąbkowy, noradrenaliny – na okolicę .podwzgórza i twór siatkowaty oraz dopaminy – na część jąder podkorowych, tzw. prążkowie. Mechanizm tego „ułatwiania działania” mógłby polegać na łatwiejszym przenikaniu tych amin do wypustek nerwowych w synapsach odpowiednich okolic.

Podobne wpisy