Leki psychotropowe

Leki psychotropowe mają też bardzo szerokie zastosowanie w szeregu spraw z pogranicza psychiatrii, w wielu chorobach, należących do różnych innych specjalności ich największa wartość polega na usuwaniu niektórych objawów wtórnych, albo też – przez ograniczenie, złagodzenie szkodliwego działania bodźców stresowych – chronią chore narządy przed dalszym postępem choroby.

Leki w psychiatrii nie zastępują innych metod leczenia, nie mogą zastąpić psychoterapii, ani – tym bardziej – rehabilitacji, readaptacji pacjentów, u których defekt związany z -chorobą utrudnia normalne przystosowanie życiowe. Mają jednak poza zasadniczym znaczeniem terapeutycznym także wartość wspomagającą, ułatwiającą, często – umożliwiającą zastosowanie tych innych metod oddziaływania psychiatrycznego. Zaczyna też zaznaczać -się wartość zapobiegawcza niektórych leków: wspominaliśmy o wpływie soli litu na częstość i nasilenie faz w psychozie maniakalno-depresyjnej, analogicznie – właściwie dobrane dawki podtrzymujące leków neuroleptycznych, mogą zapobiegać nawrotom schizofrenii.

Leki psychotropowe innych grup, to znaczy środki neuroleptyczne i tymoleptyczne nie prowadzą do farmakomanii, ponieważ nie powodują euforii ani stanów zbliżonych. Po ustaniu ich działania nie występują żadne szczególnie nieprzyjemne objawy, jakie widujemy na przykład po barbituranach, amfetaminie czy większych dawkach środków ataraktycznych. Nagłe odstawienie większych dawek tych środków stosowanych przez czas dłuższy nie jest wskazane i może mieć różne ujemne skutki, ale jest to już całkiem inne zagadnienie, nie związane z farmakomanią. Zdarza się też niekiedy kontynuowanie zażywania niektórych łagodnych neuroleptyków (na własną rękę, bez zlecenia lekarskiego), ale jest to też inne zagadnienie. Takie „leczenie bez wskazań lekarskich” wypływające na przykład z obawy przed nawrotem objawów, a czasem nawet i rozpoczynane za „dobrą radą” znajomych, miewa oczywiście różne ujemne skutki, ale nie jest to farmakomania. Te „prywatne kuracje” polegają na stosowaniu najróżniejszych leków – przeciwbólowych, przeciwgorączkowych, „żołądkowych” i wielu innych – neuroleptyki i tymoleptyki nie są tu ani wyjątkiem, ani jakimś zjawiskiem szczególnym. Bywają jednak bardziej niebezpieczne od wielu Innych leków – stosowane bez wskazań lekarskich mogą niekiedy powodować rozwój niepożądanych objawów somatycznych lub psychicznych. Rzeczywiście groźne są wszystkie leki psychotropowe, użyte jednorazowo w większej dawce. Wszystkie środki tej wielkiej grupy, zastosowane w masywnych dawkach są wyraźnie szkodliwe, a nawet niebezpieczne dla życia. Dlatego wskazana jest daleko idąca ostrożność przy ich przechowywaniu. Jeżeli w leczeniu ambulatoryjnym sam pacjent nie może zagwarantować ścisłego trzymania się zaleconych dawek, to wtedy lekami musi dysponować ktoś odpowiedzialny z jego otoczenia. Niedopuszczalne jest też pozostawianie w domu, w różnych szafkach i szufladach resztek leków psychotropowych po zakończeniu kuracji. Trzeba pamiętać, że mogą na takie resztki kiedyś natrafić osoby niepowołane, między innymi – dzieci, dla których leki te bywają groźne nawet w niewielkich dawkach.

Obok tych ogromnych korzyści, leki psychotropowe mogą też powodować ogromne szkody. Są to środki silnie działające, a więc w rękach niefachowych – niebezpieczne. Stosowanie jakiegokolwiek środka bez właściwych wskazań lekarskich jest zasadniczo zawsze szkodliwe – leki psychotropowe nie nadają się do „domowych sposobów” leczenia, nie może ich „doradzać” jeden pacjent innemu – bo jest to sprawa, wymagająca istotnego przygotowania fachowego, w rękach laika – niesłychanie niebezpieczna.

Największe szkody przynoszą te środki, które wywołują nałóg – farmakomanię, a więc – stare leki uspakajające – nasenne oraz pobudzające, a z nowszych – ataraktyczne. Warto podkreślić, że są to wszystko stosunkowo „niewinne” leki, nie posiadające zresztą zbyt wielkiej wartości leczniczej (w porównaniu z lekami neuroleptycznymi lub tyimoleptycznymi). Ale właśnie one prowadzą do ciężkich, przewlekających się nałogowych fartmakomanii.

Podobne wpisy